Wat kenmerkt langdurige suïcidaliteit?

Het aantal personen dat zelfmoordgedachten langdurig ervaart varieert tussen studies en gaat van 3% tot 43%. Studies verschillen onderling sterk in hoe ze suïcidaliteit meten en hoelang ze deelnemers opvolgen.

Een grootschalige studie waarin men deelnemers op twee momenten bevroeg (bij de start van het onderzoek en na 10 jaar) liet zien dat suïcidaliteit vaak kan terugkomen:

• 35% van de personen die op meetmoment 1 aangaven dat ze ooit zelfmoordgedachten hadden, ervoer in de volgende 10 jaar opnieuw deze gedachten.
• 21% van de personen die op meetmoment 1 aangaven dat ze ooit plannen voor een suïcide maakten, maakte in de volgende 10 jaar opnieuw plannen.
• 15% van de personen die op meetmoment 1 aangaven dat ze ooit een poging ondernamen, deed in de volgende 10 jaar opnieuw een poging. 

Dit toont dat langdurige suïcidaliteit niet ongebruikelijk is en waakzaamheid is aangewezen bij personen die eerder suïcidale gedachten hadden of een poging ondernamen. 

Er is niet één uitingsvorm van langdurige suïcidaliteit. Het kan sterk verschillen van persoon tot persoon en kent vaak een wisselend verloop over de tijd . Langdurige suïcidaliteit ontwikkelt zich bij iedereen anders. Zo zijn er verschillende evoluties en functies en kan de suïcidaliteit gerelateerd zijn aan diverse psychische problematieken.

Kenmerkend voor alle vormen van langdurige suïcidaliteit is dat het een grote impact nalaat op de eigen levenskwaliteit en die van naasten en gepaard kan gaan met een hoge mate van hopeloosheid.

Suïcidaliteit ontstaat telkens vanuit een complexe opeenstapeling en interactie van uiteenlopende kwetsbaarheids- en stressfactoren (meer daarover lees je hier). Dit is ook kenmerkend voor langdurige suïcidaliteit. 

Onderstaand kader vat die factoren samen die in onderzoek specifiek werden geassocieerd met langdurige suïcidaliteit.  Meer over deze factoren lees je in de bijlage die een neerslag vormt van de literatuurstudie voorafgaand aan deze adviezen.

Bij langdurige suïcidaliteit staan gedachten aan zelfdoding niet continu op de voorgrond. Soms zal suïcidaliteit afwezig of eerder op de achtergrond aanwezig zijn, dan weer prominent. Dit dynamisch verloop wordt beïnvloed door iemands kwetsbaarheid enerzijds en de stressfactoren in iemands leven anderzijds. 

Er is geen scherpe scheidingslijn tussen langdurige en acute suïcidaliteit 5. Personen die reeds langdurig suïcidaal zijn kunnen toch in een crisissituatie komen, waardoor er opnieuw acute suïcidaliteit kan ontstaan. Hoe vaker iemand bovendien aan zelfmoord denkt, hoe meer die aan het idee kan wennen, waardoor remmingen en angsten voor zelfmoord kunnen afnemen. Daarnaast wordt de kans op overlijden ook groter naarmate men meerdere suïcidepogingen doet. 

Neem langdurige suïcidaliteit dus altijd ernstig. Zorg voor opvolging, blijf waakzaam voor signalen en wees voorbereid op het opkomen van een acute periode. Het in kaart brengen van triggers kan daarbij helpen. Wees ook aandachtig wanneer pogingen korter op elkaar volgen of wanneer hopeloosheid toeneemt.

Het is niet ongebruikelijk dat iemand gedurende lange tijd of herhaaldelijk zal worstelen met suïcidaliteit tijdens de levensloop. Beschouw langdurige suïcidaliteit dan ook niet als een ongewoon verschijnsel. Verder is het relevant niet zozeer te focussen op de duur van de suïcidaliteit, maar eerder op de functie ervan, de betekenis en motivaties ervoor. Hierover lees je meer in het deel interventies.